Święty Dmitrij Rostovski.

św. Kościoła prawosł., ur. 1651 w Makarowie (k. Kijowa), zm. 8 XI 1709 w Rostowie Jarosławskim, metropolitateolog, hagiograf, dramaturg i poeta.

Sw.Dmitrij Rostowskij

Po studiach teol. w Kolegium Mohylańskim w Kijowie złożył 1668 śluby zak., a 1675 przyjął święcenia kapł. i został kaznodzieją; 1677 wyjechał na Litwę, 1679 osiedlił się w mo-nasterze św. Mikołaja pod Baturynem, gdzie 1682 został igu-menem; po rezygnacji z tej godności zamieszkał 1683 w Ławrze Pieczerskiej (Kijów) i tam rozpoczął nową słow. redakcję żywotów świętych Kniga iytij światy ch, czyli Czetji-Miniei (nad czym pracował do 1705); 1686-94 był ponownie igumenem różnych monasterów na Ukrainie; 1701 mianowany metropolitą Syberii, a 1702 z powodów zdrowotnych przeniesiony do Rostowa, gdzie pracował nad podniesieniem intelektualnego i mor. poziomu duchowieństwa, założył kolegium dla kandydatów do stanu kapł., wzorowane na szkołach jez., oraz utrzymywał kontakty z kat. duchowieństwem; 1757 kanoniz., a 1763 przeniesiono jego relikwie.

Oficjum ku czci D. ułożył abp Amwrozij Kamieński na polecenie Świętego Synodu, a jego życie opisał bp Arsienij Maciejewicz; święto w Kościele ros. 21 LX (znalezienie relikwii) oraz 28 X (rocznica śmierci). W ikonografii występuje D. w szatach bpa (ikonaz XVIII w. w kolekcji Cerkowno-Archieołogi-czeskogo Kabinieta w Zagorsku; ikona z XLX w. w soborze Marii Magdaleny w Warszawie) ; liczne jego portrety pozostają pod wpływem malarstwa zach. (np. wykonane przez W.L. Bo-rowikowskiego).

Sw.Dmitrij Rostowskij .

Podstawowym dziełem D. są ułożone wg liturg. kalendarza Kościoła prawosł. żywoty świętych (Czetji-Miniei I-IV, Kijew 1689-1707, Mwa 1782), odznaczające się czystością języka, jasnością wykładu oraz znacznym krytycyzmem, oparte na hagiografiach Makarego, metropolity Moskwy, Laurantiusa Suriusa OCart, bollandystów i P. Skargi oraz na licznych rpsach (por. Swiatyj D. mitropolit rostowskij, Mwa 1849); w oparciu o żywoty świętych miesiąca września napisał Kratkij Martirolog (rps 811 w Synodalnej Bibliotece). Jest też autorem popularnonauk. zarysu historii bibl. i świeckiej (Letopis kielejnaja), chronografu o początkach narodu słow. (Letopii, powiestwujuszczaja o dieja-nijach ot naczała mirobytija do rożdiestwa Christowo), ponadto Letopisanije carjej i patriarchów oraz Katalog rossijskich mitropolit ow; czernihowskiej ikonie MB poświęcił Runo oroszennoje (Czemihow 1683,1697s); zachowane 94 kazania i 2 przemówienia wydano w Soczinienija swiatogo D. (Mwa 1840,1-V, Kijew 1881-952).

Poglądy teol. przedstawił D. w Ziercało prawoslaw-nogo ispowiedanija wiery, mającym charakterkrótkiego katechizmu, oraz w pismach O priesuszczestwlenii w jewcharistii, Roz-myszlenije o stradanijach Christowych, O priczastienii, Alfawtt duchownyj (Mwa 1747.19033); w związku ze sporem o obraz Boży i podobieństwo Boże w człowieku napisał Razsużdienije ob obrazie bożym i podobii w czelowiekie (Mwa 1707.19173). W oprać. 1709 utworze Rozysk o raskolniczeskoj brynskoj wierie (Mwa 1745.17623) oskarża staroobrzędowców o brak ducha ewangelii.

D. jest twórcą dramatów o tematyce rei. — Jesfir, Ka-juszczijsiagriesznik, Rożdiestwo Christowo, UspienijeBogomatieri, Wielikomuczenik Dimitrij, Woskrtesienije Christowo, które wystawiali na scenie uczniowie kolegium rostowskiego; jego pieśni rei. Ty moj Bog, Usušte, Ilsusie, moj prielubieznyj i tzw. kanty zbliżone są do ukraińskich pieśni lud. ; Cantus in victoriam serenissimi imperatoris sławił zwycięstwo nad Szwedami pod Narwą (1703). W swym dzienniku Diarium w interesujący sposób ukazał obraz ówczesnej epoki.

Pozostając pod wpływem teologów jez. (P. Skargi, Piotra Ka-nizjusza, T. Młodzianowskiego), rozwinął w swych teol. dziełach doktrynę o powołaniu wszystkich chrześcijan do doskonałości, postulując, by nie tylko mnisi byli „ludźmi ducha”, ale także świeccy; twierdził, że nie osiągną zbawienia ci, „którzy przy swej czystości cielesnej nie osiągnęli czystości duchowej”;

w polemice ze starowiercami wyjaśniał, że dusza odznacza się trojaką właściwością (na wzór przedstawień Trójcy Świętej) — pamięcią (Bóg Ojciec), rozumem (Syn Boży) i wolą (Duch Święty); podobieństwo Boże w człowieku, które powstaje w duszy wraz z chrztem i realizuje się w naśladowaniu boskiej doskonałości przez dzieła miłosierdzia, miłość oraz współcierpienie, ma tylkochrześcijanin pełen cnót ; natomiast obraz Boży istnieje w każdym człowieku, nawet niewierzącym; przez grzech śmiertelny człowiek pozbawia się podobieństwa Bożego, a nie obrazu;

Zycie Switych Dmitrija Rostowskiego

do pełni doskonałości, osiągalnej także w świecie (Łk 10,41), prowadzi jedynie pogrążenie się w świat ducha, odrzucenie rzeczy doczesnych i słuchanie słowa Bożego, a ułatwia je rozpamiętywanie cierpień i śmierci Chrystusa; ponieważ człowiek przez grzechy ponawia mękę Chrystusa, dlatego tylko ten, kto stoi przy krzyżu i jest czysty, godny jest nazywać się synem Maryi i uczniem Chrystusa; każdy zaś chrześcijanin osiągający doskonałość jest Kościołem Chrystusa.

 A. Gorskij-Nieczajew, Źyzn’ swiatogo D„ Mwa 1849; Swiatyj D. i Jego izbrannyja tworienlja plerlewledlennyja na russkij jazyk, Ptb 1888; I.A. Szlap-kin, Swiatyj D. i jego wriemia (1651-1709), Ptb 1891; A. Swierielin, Prawo-stawnoje Ispowiedanije christianskoj wiery w „Czetjich-Mlntejach” swiatogo D., Ptb 1893; N.P. Danków, P. Smirnow, PBE IV 1038-1050; M. Popow, Swla-titiet D., Ptb 1910; R. Dąbrowski, D. Rostowski jako obrońca prawd wiary nieuznawanych dzii przez prawosławie, Wwa 1936; A. Hclsch, De theologia D. metropolita* rostoviensis, R 1936; S. Tyszkiewicz, Moralistes de Russie, OCP 16(1950) 84-89; M. Jugie, Catholicisme III 831-832; I. Kologrivof, DSAM III 982-985; K. Onasch, RGG II 213-214; J. Papin, LThK III 394-395; I. Koło-griwow, Oczerki po istorii russkoj swiatosti. Bru 1962, 267-302; R. Łuzny, Pisarze kręgu Akademii Kijowsko-Mohylańskiej a literatura polska, Kr 1966 (passim); E. Rodes, La mariologia di D. Tuptało metropolita di Rostov (1651–1709), Mi 1967; M. Kruszylowicz, Współczesna myśl moralna prawosławia rosyjskiego w aspekcie ekumenicznym, RTK 16(1969) z. 3,49-63 ; „Puf Prawdy” w nastawlenüach i pouczenUach swiatogo D., Prawoslawnyj Kalendář 52(1976) 187-195.